Kalbu
Nu Kasesed: Pangalaman Hirup Rustandi Alias Adi, Lalaki Sinyal ti Cipoho
I.
Wayah Cileuh Nyalihara di Cipoho
Angin peuting ti Gunung Gede téh
nyecep kana bayah, nembus kana bilik gedek lembur Cipoho, Kota Sukabumi, taun 1989.
Di hiji imah panggung nu geusrey, aya hiji nonoman nu keur curinghak bari
nataan buku-buku catetan sakola anu geus rada konéng. Ngaran lengkepna mah Rustandi,
tapi ku baraya jeung babaturanana mah leuwih kasohor ku landihan Adi.
Adi téh anak kalima ti dalapan
sadulur. Kolotna, Apa Oman jeung Umi Maya, ukur buruh tani nu keur kumel di
pasawahan batur. Hirup sapopoé mah teu beunang di carita, melendungna béas di
lisung téh sok diitung poé. Tapi sanajan kitu, Adi kaasup budak pinter tur
sumangetan. Taun 1988, manéhna hasil namatkeun sakola di SMEAN Sukabumi
jurusan Tata Niaga. Haténa leah pisan boga cita-cita hayang ngangkat darajat
kulawarga, malahan hayang buru-buru digawe, tuluy ngalamar awéwé pituin lembur
nu geus lila dipikadeudeuh: Eros Rosanah.
Eros téh kembang lembur Cipoho,
turunan kulawarga nu rada aya. Kulitna konéng langsep, buukna panjang ombak
mayang. Cinta Adi ka Eros téh tulus tanpa pamrih. Unggal soré, saatos ti pasar
atanapi mantuan kolotna ngarit, Adi sok nyempetkeun nyampeurkeun imah Eros,
mawa gulungan sajak atawa ngan saukur nyarita ngeunaan impian maranéhna ka
hareup.
Tapi, impian téh sakapeung mah sok
béda jeung takdir Nu Maha Suci.
Katingalna, panto kabagjaan téh
beuki pageuh dikonci ku kanyataan ékonomi. Dina hiji peuting bulan Désémber
1989, Eros nelepon – atawa leuwih tepatna ngirim serat liwat tatangga sabab can
usum HP harita – nitah Adi datang ka tepas imahna.
Raray Eros semu tiis, teu siga
biasana.
"Adi," ceuk Eros bari nunjukkeun rarayna nu melengkung sedih, tapi
tegas. "Urang kudu milih jalan séwang-séwangan. Ibu jeung Bapa geus
manggihkeun jodo pikeun kuring, pamuda ti lembur gigir, anak pangusaha katering
di kota. Anjeun... hampura Adi, urang téh rék dibawa ka mana? Boro-boro hayang
hirup genah, dahar gé poé ieu nembé manggih isukan can tangtu. Urang teu bisa
hirup ngan ukur modal cinta wungkul."
Jantung Adi asa ditubles ku péso
tiis. Henteu aya kecap nu bisa diucapkeun deui. Suraosna angin peuting harita
asa nambihan tiisna kana bayah. Adi mung unggeuk, cimata nu ditahan ti tatadi
ahirnya ngeclak kana kerah bajuna. Peuting harita, di handapeun kalangkang
tangkal caringin Cipoho, Adi jeung Eros resmi pegat jangji.
II.
Miang ka Pulo Sumatra: Ngalawan Nasib ka Bengkulu
Taun 1992, sanggeus sababaraha taun
nganggur bari ngabangbalérkeun haté nu tatu, Adi ngarasa geus teu pantes deui
cicing di lembur. Kahirupan kulawarga di Cipohi beuki nilep; adi-adina nu
leutik kénéh merlukeun biaya sakola, sedengkeun indung bapa geus kolot.
Kalayan modal niat bubulusukan,
sarta dibantuan ku hiji lanceuk misan anu tiheula miang ka tanah sabrang, Adi
nekad naek kapal laut ti Pelabuhan Tanjung Priok nuju ka Bengkulu.
Kahirupan di tatar Sumatra jauh béda
jeung di lembur Cipoho. Bengkulu taun 1990-an mangrupikeun kota basisir nu
panas, tapi pinuh ku tangtangan. Adi mimitian hirupna di kota ieu kalayan jadi
buruh kasar, ngajaga warung basisir, nepi ka jadi kuli panggul di Pasar
Panorama Bengkulu.
Dina mangsa-mangsa ripuh, lamun
haténa keur sedih kapanasan ku terik panonpoé Bengkulu, Adi sok inget kana ibak
cai leuwi di Sukabumi. Tapi manéhna sadar, balik ka lembur bari jelema teu boga
hartina mawakeun deui pangwirang. Mémori ngeunaan Eros Rosanah dijieun pecut
panyeluk sumanget. "Kuring kudu jadi jelema, sanés kuring hayang
dipuji, tapi kuring kudu buktikeun yén lalaki miskin ogé boga harga diri!"
gerentesna dina jero haté.
Kalayan ketak, kajujuran, tur
katangénan gawe ti dasar élmu SMEAN baheula, Adi mimiti dipercaya ku batur.
Taun 1998, manéhna bisa muka kios leutik dagang kalontongan sorangan di wewengkon
Padang Serai, Bengkulu.
III.
Taun-Taun Lumampah: Muka Lembaran Anyar di Tanpa Kasieun
Wanci ganti taun, ti mimiti dékade
2000-an nepi ka ayeuna taun 2026, ngaran Rustandi alias Adi geus robah jadi
sesebutan hiji pangusaha leutik nu sukses tur terpandang di lingkunganana di
Bengkulu. Usahana maju ti mimiti toko kelontong leutik jadi distributor
barang-barang harian leutik.
Anjeunna ogé geus rumah tangga jeung
hiji awéwé pituin Bengkulu nu satiamarengan marengan susah jeung seneng, sarta
dikaruniai tilu urang anak nu geus daria kuliah. Sanajan hirupna geus
kecukupan, cicis orok di Cipoho, Kota Sukabumi tetep jadi bagian tina carita
hirupna anu teu weléh dipunjung.
Dina hiji waktu taun 2015, nalika
Adi mudik ka Sukabumi, manéhna ngaliwatan deui jalan leutik ka Cipoho. Imah
panggung baheula geus robah jadi tembok permanén. Di hijiwarung kopi, manéhna
ngadangu carita ngeunaan Eros Rosanah. Cenah mah, rumah tangga Eros jeung
pilihan kolotna baheula téh teu pati mulus, loba masalahna nepi ka ayeuna
hirupna sedih.
Adi ukur nyengir konéng, lain ku
rasa dendam atawa kabagjaan luhur kanyeri batur, tapi ku rasa sukur ka Gusti Nu
Maha Suci. Sagala kasedih, kaleungitan, jeung kanyeri haté ku lantaran
diputuskeun ku alesan kabeundharan baheula, tétéla mangrupikeun jalan ti Gusti
pikeun muka panto rahmat anu leuwih jembar di tanah rantau.
Kiwari, Rustandi alias Adi geus
luhur ku elmu, jembar ku harta, sarta tenang ku kalbu. Tapi lamun peuting tiba
di Bengkulu, manéhna sering neuteup langit kulon, ngarampa angin laut nu
ngahiliwir, bari ngagerentes lemes:
"Hatur nuhun, Eros... Lamun
harita anjeun teu milih mapay jalan séjén, meureun Adi ayeuna ukur jadi patani
leutik nu cicingireun di Cipoho. Tapi ku sabab kanyeri harita, Adi kapaksa
neangan hartina hirup di tanah batur."
Mangga, urang teraskeun kana bagian satuluyna. Carita ieu
bakal nyaritakeun kumaha lalampahan Adi (Rustandi) nalika wangsul deui ka
lemburna di Cipoho, Sukabumi, pikeun silaturahmi ka dulur-dulurna sabada
mangpuluh-puluh taun merantau.
IV. Wangsul ka Lembur Lembayung: Tepung di Cipoho
Maret 2024. Pesawat anu ditumpakan ku Rustandi alias Adi badarat di Bandara
Soekarno-Hatta, tuluy diteruskeun naek mobil travel nuju ka Sukabumi. Rasana
téh geus ampir tilu puluh taun manéhna teu anca injak taneuh lemburna sorangan.
Sapanjang jalan tol jeung jalan satapak ka Cipoho, dada Adi ratug, simpé jeung
gumbira campur jadi hiji.
Kiwari, Adi lain deui budak lalaki ti Cipoho nu indit mawa kantong plastik
jeung hate nu melendung ku kanyeri. Manéhna datang mawa mobil pribadi, ngang
pakéian rapih, sarta nyandak oleh-oleh husus pikeun kulawarga jeung baraya anu
masih kénéh aya di lembur.
Nalika anjog di pakarangan imah kolotna baheula, kaayaan geus robah total.
Imah panggung nu geusrey téh ayeuna geus robah jadi imah permanén anu bersih
tur asri, hasil sasarengan kiriman kiridit jeung babagi milik ti Adi jeung
lanceuk-lanceukna nu séjén.
Dulur-dulurna, kaasup sadulur ti dalapan baraya anu masih kénéh sehat,
patingpuringkel nyarumput di tepas imah. Henteu kasebutkeun kumaha raména
suasana harita. Aya tangisan kabagjaan, silih peluk, silih rangkul. Ema jeung
Bapa mah geus suargana, tapi carita ngeunaan perjuangan Adi merantau ka
Bengkulu geus jadi legenda leutik di antara kulawarga Rustandi.
"Ade, naha bet betah pisan di Bengkulu nepi ka lila tara
pulang?" ceuk lanceukna bari seuri konéng nyelang nyadiakeun cai bodas
jeung bajigur haneut.
Adi ngan saukur seuri konéng bari ngawaler, "Di dinya mah loba
tangtangan, Kang. Tapi berkat doa Ema jeung Bapa baheula, sarta niat nu buleud,
urang tiasa salamet tur ngawangun kahirupan."
V. Tepung Teu Disangka-sangka jeung Eros
Dina hiji poé, nalika Adi keur leumpang leumpang sorangan neuteup kaendahan
Situ Lengkong atawa ngan saukring jalan-jalan deukeut pasar Cipoho, manéhna teu
sengaja panggih jeung hiji awéwé kolot nu keur mawa juntrungan balanjaan.
Awéwé éta eureun, neuteup seukeut kana lalaki nu keur leumpang bari ngang
kaca panonpoé hideung. Kulitna geus aya kerut-kerut umur, buukna geus aya nu
bodas. Manéhna nyaéta Eros Rosanah.
Dina detik éta, waktu téh asa ngadatangkeun deui mangsa katukang. Maranéhna
duaan patingreureuh dina hiji gang leutik nu simpé. Teu aya deui rasa kagok
atawa dendam, ngan aya rasa haru tina kanyataan hirup.
"Adi...?" ceuk Eros lemes, suarana rada ngageter.
"Eros... Sehat?" témbal Adi tenang, bari ngangkat tangan
sakedik.
Eros unggeuk, tapi panonana kaca-kaca. Dina paneuteupna, katémbong aya rasa
kuciwa nu teu bisa diucapkeun deui—lain ku sabab Adi ayeuna geus jadi jalma
sukses, tapi ku sabab kaputusan manéhna sorangan tilu puluh taun katukang nu
geus salah milih jalan.
"Kuring ngadangu ti batur, anjeun ayeuna atos sukses di Sumatra,
Di... Wilujeng, nya," ceuk Eros bari nyumputkeun panangannana nu
nyekel kantong plastik.
"Alhamdulillah, Eros. Sadayana ieu aya hikmahna. Hirup mah jalan
masing-masing, nu penting urang duaan ayeuna séhat tur aya dina lindungan
Gusti," jawab Adi kalayan pinuh kukakasih jeung kasabaran.
Salami sawatara menit maranéhna ngobrol – ukur ngeunaan kasehatan kulawarga
jeung kaayaan lembur – saméméh ahirnya Eros pamit rek neruskeun perjalanan ka
imahna. Adi neuteup kalangkang Eros nu leumpang laun ninggalkeun tempat éta.
Dina haténa, Adi ngahuleng sakeudeung, rumasa yén kanyeri baheula téh ayeuna
geus robah jadi hiji kembang katineung nu wangi pisan.
VI. Panutup: Mulih Ka Jati, Mulang Ka Lembur
Saparantos seminggu di Sukabumi, Adi ngarasa haténa geus tuman, kangen ka
lembur geus kabayar lunas. Dina mobil nu ngabantun mulih deui ka Bengkulu,
manéhna melong kana kaca jandéla neuteup Gunung Gede nu katutup halimun.
Rustandi alias Adi sadar, purwadaksi hirupna – ti mimiti budak leutik di
Cipoho nu miskin nepi ka jadi pangusaha di Bengkulu – mangrupikeun hiji lukisan
takdir nu endah pisan ti Nu Maha Agung. Lalaki sinyal ti Cipoho éta ayeuna geus
bener-bener mulih ka jati, mulang ka lembur, sanajan raga jeung usahana aya di
tanah sabrang.
Mangga, urang tambihan deui caritana supados langkung
jero, utamina ngagambarkeun rasa batin Rustandi (Adi) nalika mulih ka Bengkulu,
kumaha carana manéhna ngawangun kulawarga di ditu, sarta kumaha pandangan
hirupna ayeuna salaku pituin Cipoho anu suksés di tatar Sumatra.
VII. Sumanget Baru di Tanah Rantau: Balik ka Bengkulu
Sarantosna liburan ka lembur kalahiran di Cipoho, Kota Sukabumi, kapal udara
anu mawa Rustandi alias Adi badarat deui di Bandara Fatmawati Soekarno,
Bengkulu. Rasana téh béda pisan jeung mangsa harita taun 1992 nalika mimiti
datang mawa koper leutik jeung haté anu keur tatu. Kiwari, Bengkulu téh geus
jadi lemburna kadua anu kacida dipikacintana.
Di Padang Serai, toko kalontong jeung usaha dagangna geus robah jadi
distributor anu cukup ageung, méré pagawean ka puluhan pagawé lokal nu mangrupa
tatangga sakitar. Adi teu pernah poho kana asal-usulna. Unggal poé Jumaah,
manéhna rutin ngabagikeun sédekah ka yatim piatu jeung tatangga nu kurang
mampu. Ceuk manéhna ka anak-anakna: "Urang asal tina euweuh, jadi lamun
geus boga, ulah poho kana purwadaksi. Harta mah titipan, nu dibawa maot mah
ngan saukur amal ibadah."
Istri pituin Bengkulu nu satia marengan manéhna ti mimiti susah, sarta tilu
urang budakna anu geusarangkola sarolek, jadi panyengguh hirup Adi di tanah
Sumatra. Sanajan anak-anakna lahir jeung gedé di Bengkulu, Adi tetep ngajarkeun
basa Sunda lemes ka maranéhna di imah, sakapeung nyaritakeun kumaha indahnya
alam Priangan, gunung-gunung anu biru, jeung bau béas haneut di lemburna
baheula.
VIII. Cik Ditéang, Cik Rampa: Filosofi Hirup Rustandi
Dina hiji soré, bari ngopi di teras payun bumi na di Bengkulu, neuteup
panonpoé surup di Laut Hindia, Adi ngahuleng sakeudeung. Manéhna
nginget-nginget deui perjalanan hirupna ti budak ngora di Cipoho nepi ka jadi
kolot kiwari.
Hirup téh taya lian ti hiji lalakon. Baheula, dicampakkan ku Eros Rosanah
alatan kamiskinan téh karasana mah jadi musibah anu pangberatna. Tapi ayeuna,
upama diteuteup deui tina sudut pandang séjén, éta téh mangrupikeun cara Gusti
Nu Maha Suci muka jalan pikeun takdir anu leuwih luhur. Lamun harita manéhna
tetep cicing di Cipoho tur jadi salaki Eros, meureun nasibna ngan saukur jadi
buruh tani atanapi padagang leutik di pasar tradisional nu teu kaéngetan ku
batur.
Kanyeri, katalangsara, jeung kanyeri haté ku lantaran dihina ku bandar atawa
kolot awéwé anu dipikacinta, geus dilebur jadi gula ku wanci.
"Kuring hatur nuhun ka mangsa katukang," gerentes Adi dina
haténa. "Kuring hatur nuhun ka Cipoho nu geus ngalahirkeun kuring, ka
SMEAN Sukabumi nu geus méré élmu dasar dagang, komo deui ka Eros anu geus méré
palajaran yén harga diri lalaki téh diukur tina gawé teuas jeung tanggung
jawab, lian ku saukur pamenta cinta."
IX. Panutup: Carita Nu Teu Aya Pegatna
Kiwari, Rustandi alias Adi geus jadi sesepuh leutik di lingkunganana.
Sanajan umurna geus kolot, sumangetna mah tetep ngora kénéh. Unggal taun,
manéhna boga rencana hayang uih deui ka Sukabumi, lain ngan saukur jalan-jalan,
tapi hayang ngabantu ngawangun sakola atawa masjid di lembur asalna salaku
bentuk bakti ka lemah caina.
Carita Rustandi téh lain mung saukur carita hiji pituin Sunda nu merantau,
tapi mangrupikeun bukti nyata yén lalaki nu boga tekad buleud, kasabaran anu
jembar, jeung hate nu ikhlas, bakal meunang jalan caang ti Nu Maha Kawasa,
sanajan leumpangna dimimitian tina jalan anu paling poek tur rumpil.
Anu Ngarang : sim Kuring (Rustandi Hardjawinata)